«Στην Υπατία, που στην λάμψη σου, στα λόγια σου κλίνω γόνυ και υψώνω το βλέμμα μου προς τον έναστρο ουρανό του πνεύματός σου.» Με αυτή την φράση ξεκινάει ο ύμνος του Αλεξανδρινού επιγραμματοποιού Παλλαδά προς τιμήν της ξακουστής Υπατίας, μίας από τις μεγαλύτερες φιλοσόφους της Αλεξάνδρειας. Ούσα σύμφωνα με τις επικρατέστερες πηγές μισή Ελληνίδα και μισή Αιγύπτια, έζησε στην Αλεξάνδρεια στα μέσα του 4ου αιώνα . Πατέρας της ήταν ο μαθηματικός και αστρονόμος Θέωνας ο οποίος την προέτρεψε να ταξιδέψει στην Αθήνα και στην Ιταλία όπου μαθήτευσε στην Νεοπλατωνική Σχολή του Πλούταρχου του Νεότερου και της κόρης του Ασκληπιγένειας, αλλά και κοντά στον Πρόκλο και τον Ιεροκλή.

Εκτός από νεοπλατωνική φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός η Υπατία ήταν και επικεφαλής της Νεοπλατωνικής Σχολής στην Αλεξάνδρεια, όπου δίδαξε κυρίως μαθηματικά, αλλά και φιλοσοφία και ρητορική, ενώ παράλληλα ασχολήθηκε και με τον σχολιασμό άλλων επιστημονικών κειμένων. Δυστυχώς, δεν σώζονται αυτούσια κείμενα της, αναφορές όμως στην ύπαρξη της και το έργο της μπορεί να βρει κανείς σε διάφορα ιστορικά κείμενα όπως για παράδειγμα στα έργα του Σωκράτη του Σχολαστικού. Φημολογείται ότι έγραψε σχόλια στην Αριθμητική του Διόφαντου, μια διατριβή «Περί των Κωνικών του Απολλώνιου» σε 8 βιβλία όπως επίσης ότι σε συνεργασία με τον πατέρα της αναθεώρησε και εξέλιξε τα Στοιχεία της Γεωμετρίας του Ευκλείδη και έγραψε εργασία για τον Πτολεμαίο.

( John Toland, για την Υπατία)

Στις επιστολές με τον μαθητή της Συνέσιο, τον τότε επίσκοπο Κυρήνης, οι οποίες σώζονται περιλαμβάνονται σχέδια για επιστημονικά όργανα όπως αστρολάβους, ενώ λέγεται ακόμη ότι η Υπατία ανέπτυξε μια συσκευή για τη διύλιση του νερού, ένα όργανο για τη μέτρηση της στάθμης του νερού και ένα διαβαθμισμένο υδρόμετρο από μπρούτζο για τη μέτρηση της ειδικής βαρύτητας (πυκνότητας) ενός υγρού. Επιπρόσθετα, στο λεξικό του Σούδα αναφέρεται ότι η Υπατία έγραψε έναν τόμο με τίτλο «Ο Αστρονομικός Κανών».

Η φήμη της προσέλκυσε μαθητές από ολόκληρη την Μεσόγειο και μάλιστα και από τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι με βάση τις μαρτυρίες η Υπατία απολάμβανε τον σεβασμό και των χριστιανών παρά την διδασκαλία της που κατά καιρούς θεωρήθηκε «παγανιστική», λόγω της πολυμάθειας της και των ηθικών αρχών της. Η ευγλωττία της Υπατίας, τα πνευματικά της χαρίσματα, καθώς και η μετριοφροσύνη και η παρρησία της την κατέστησαν μια μοναδική προσωπικότητα της Αλεξάνδρειας και μία από τις καλύτερες μαθηματικούς της εποχής της, την πρώτη γυναίκα που είχε μια σημαντική συμβολή στα μαθηματικά. Δύο όμως είναι τα σημεία από την ζωή της τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως food for thought και αξίζουν περαιτέρω διερεύνηση: οι κοινωνικοί και πολιτισμικοί λόγοι για τους οποίους κατάφερε μια γυναίκα να καταξιωθεί τόσο σε μια ανδροκρατούμενη εποχή όπως επίσης και το πόσο αξιοπερίεργο είναι ότι παρ’ολο που ήδη από τον αρχαίο κόσμο υπήρχαν σημεία της γης όπου οι γυναίκες απολάμβαναν ευκαιρίες και ελευθερίες, χιλιάδες χρόνια μετά η «εξέλιξη» του πολιτισμού οδήγησε σε μείωση αυτών με αποτέλεσμα να απαιτείται αγώνας για την κατοχύρωση τους.

( Ο θάνατος της Υπατίας)

Η ατυχία όμως της Υπατίας ήταν ότι γεννήθηκε σε μια ταραγμένη περίοδο, όπου οι έριδες μεταξύ Χριστιανών και Εβραίων συντάραζαν την Αλεξάνδρεια. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την φιλία της Υπατίας με τον έπαρχο της Αλεξάνδρειας, Ορέστη, ο οποίος βρισκόταν σε αντιπαράθεση με τον Αρχιεπίσκοπο Κύριλλο έπαιξαν κύριο ρόλο στον τραγικό θάνατο της. Εδώ ξεκινάει και η μεγαλύτερη μυθολογία γύρω από το πρόσωπο της, καθώς ο θάνατος της χρησιμοποιήθηκε για αιώνες ως όπλο υπέρ του αντι-Χριστιανικού αγώνα, σε σημείο να παραποιούνται τα ιστορικά γεγονότα. Και ναι μεν η Υπατία βρήκε βασανιστικό θάνατο στα χέρια ενός αφηνιασμένου χριστιανικού όχλου, ο θάνατος όμως κανενός προσώπου δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως προπαγάνδα, καθώς η ύβρις προς το πρόσωπο του νεκρού ακυρώνει και το πιο «αγνό» κίνητρο. Σύμφωνα μάλιστα με την πλειονότητα των ερευνητών τα αίτια του θανάτου της δεν αφορούσαν καν την διδασκαλία της ή την θρησκεία, αλλά ήταν περισσότερο πολιτικά. Για περισσότερες πληροφορίες γύρω από την ζωή και τον θάνατο της Υπατίας μπορεί να διαβάσει κανείς την σύγχρονη μονογραφία από την Maria Dzielska “Hypatia of Alexandria”,όπως επίσης και να παρακολουθήσει την ταινία “Agora” του Alejandro Amenábar, η οποία παρ’ολο που δίνει μια καλή εικόνα του κλίματος της εποχής και μια γεύση της ζωής της Υπατίας δεν είναι πλήρως ιστορικά ακριβής. Η ζωή της Υπατίας ενέπνευσε αρκετούς καλλιτέχνες και συγγραφείς ήδη από τα αρχαία χρόνια, ενώ το όνομα της δόθηκε και σε έναν αστεροειδή, ο οποίος ανακαλύφθηκε από τον Γερμανορώσο αστρονόμο Βίκτορ Κνόρρε το 1884 (Αστεροειδής 238 Υπατία).