Πόσο απολαυστικό είναι να παρακολουθείς κάποιον να μιλάει για κάτι το οποίο αγαπάει πολύ, κάτι αγνό, το οποίο είναι όλη του η ζωή και τον γεμίζει πλήρως ? Φωτίζεται όλο το πρόσωπο του ανθρώπου και μοιάζει σαν να μεταδίδεται θετική ενέργεια σε όλον τον περίγυρο. Κάπως έτσι φαντάστηκα την εικόνα της Μαριάμ Μιρζαχανί, όταν διάβασα για την ζωή της και είδα της φωτογραφίες της, μια ήρεμη, σεμνή και διακριτική φιγούρα που εκπέμπει γλυκύτητα, να κάθεται με τις ώρες να γράφει και να σχεδιάζει στα τεράστια χαρτιά της όπως συνήθιζε να κάνει, αλλά παράλληλα μια φιλόδοξη γυναίκα, ένα θαύμα της εποχής της, που δεν δίστασε να καταπιαστεί με τα πιο δύσκολα προβλήματα μαθηματικών, με τα οποία άλλοι πονοκεφάλιαζαν και μόνο που τα έβλεπαν. Έχει χαρακτηριστεί ως μια από τις πιο σημαντικές μαθηματικούς της γενιάς της, ξεπερνώντας οποιαδήποτε εμπόδια και στερεότυπα.

Η Μαριάμ Μιρζαχανί γεννήθηκε το 1977 στην Τεχεράνη. Μην έχοντας ανακαλύψει ακόμα το ταλέντο της στα μαθηματικά, ονειρευόταν να γίνει συγγραφέας. Όλα άλλαξαν όμως όταν το 1994 κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στην Παγκόσμια Ολυμπιάδα Μαθηματικών, ενώ στην Ολυμπιάδα του 1995 πέτυχε το τέλειο σκορ και κέρδισε άλλο ένα χρυσό μετάλλιο. Το μέλλον της πλέον διαγραφόταν ξεκάθαρα και ήταν συνυφασμένο με τα μαθηματικά. Το 1999 έλαβε το πτυχίο της στα μαθηματικά από το Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας του Σαρίφ στην Τεχεράνη και παρά το γεγονός ότι οι σχέσεις των δύο χωρών είχαν ήδη αρχίσει να παγώνουν αποφάσισε να συνεχίσει τις σπουδές της στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Το 2004 υποστήριξε το διδακτορικό της στο Πανεπιστήμιο του Harvard, υπό την επίβλεψη του βραβευμένου με μετάλλιο Fields Curtis McMullen, το οποίο είχε σχέση με τις επιφάνειες Riemann και έλαβε διθυραμβικές κριτικές από σημαντικούς μαθηματικούς της εποχής. Αυτό της επέτρεψε να δημοσιεύσει τρεις διαφορετικές εργασίες σε μεγάλα μαθηματικά περιοδικά, μια εκ των οποίων περιείχε μια νέα απόδειξη της περίφημης εικασίας Witten, ένα ορόσημο στην θεωρητική φυσική, συνδέοντας τα μαθηματικά με την κβαντική βαρύτητα.

Μετά την ολοκλήρωση του διδακτορικού της, αποτέλεσε βοηθός καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Princeton και ερευνήτρια στο Clay Mathematics Institute, πριν αναλάβει χρέη μαθηματικού στο πανεπιστήμιο Stanford. Η ερευνητική της δραστηριότητα περιελάμβανε την υπερβολική γεωμετρία και τη συμπλεκτική γεωμετρία και παρά το θεωρητικό της δουλειάς της είχε εξαιρετική πρακτική εφαρμογή. Το σημαντικότερο όμως γεγονός της καριέρας της αποτέλεσε η βράβευση της με το μετάλλιο Fields, το οποίο έχει χαρακτηριστεί ότι είναι ό,τι πιο κοντινό σε Nobel, το 2014, καθιστώντας την ως την πρώτη γυναίκα και την πρώτη Ιρανή που κερδίζει το εν λόγω μετάλλιο στην ογδοντάχρονη πορεία του θεσμού. Η βράβευση της είχε μονοπωλήσει το ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης αλλά και της μαθηματικής κοινότητας, της οποία απολάμβανε το σεβασμό λόγο του ξεκάθαρου ταλέντου της, της εργατικότητας της, και το ευχάριστο και σεμνό του χαρακτήρα της, χαρακτηριστικά που διατήρησε και μετά την βράβευση της και την παγκόσμια εδραίωση της. «Είναι μια μεγάλη τιμή. Θα είμαι ευτυχής εάν ενθαρρύνει νέες γυναίκες επιστήμονες και μαθηματικούς» είχε πει η Μιρζαχανί σε δηλώσεις της που φιλοξενούνταν στην ιστοσελίδα του πανεπιστημίου του Στάνφορντ, συμπληρώνοντας ότι: «Είμαι βέβαιη ότι θα υπάρξουν πολλές περισσότερες γυναίκες που θα κατακτήσουν αυτό το βραβείο τα επόμενα χρόνια».

Σε συνεργασία με τον καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο Alex Eskin ανέλαβε μια μαθηματική πρόκληση η οποία παρέμενε άλυτη εδώ και έναν αιώνα: η τροχιά μιας μπάλας του μπιλιάρδου σε ένα πολυγωνικό τραπέζι. Η 200-σέλιδη εργασία που δημοσιεύθηκε πάνω σε αυτό το φαινομενικά απλό θέμα χαρακτηρίστηκε ως η αρχή μιας νέας εποχής για τα μαθηματικά. Η προτίμηση της για τα δύσκολα προβλήματα ήταν γνωστή σε όλους και η ζωή δυστυχώς της επιφύλαξε ένα από τα δυσκολότερα: το 2013 διαγνώστηκε με καρκίνο. Παρά την θεραπεία και τα επίπονα αποτελέσματα της αρρώστιας, δεν έχασε την αισιοδοξία της ούτε και την ενεργητικότητα της, καθώς δεν σταμάτησε μέχρι τελευταία στιγμή να ασχολείται με τα καθήκοντα της ως συντάκτης στο “ Journal of the American Mathematical Society”. Πέθανε τον Ιούλιο του 2017 στην ηλικία των 40 ετών, έχοντας ήδη παντρευτεί και αποκτήσει μία κόρη.

Θεωρώ μάταιο να σκέφτεται κανείς «τι θα είχε συμβεί αν». Αυτά που έγιναν δεν μπορείς να τα αλλάξεις, μπορείς όμως να περιορίσεις την μετέπειτα επίδραση τους, όπως επίσης δεν μπορείς να γνωρίζεις με σιγουριά αυτό το διαφορετικό που θα είχε συμβεί αν δεν είχε γίνει αυτό που συνέβη. Και μπορεί η Μαριάμ Μιρζαχανί να έφυγε νωρίς και να είχε ακόμα πολλά να προσφέρει στον μαθηματικό κόσμο, θα ήθελα όμως να σταθώ σε αυτά που προσέφερε. Για τις γυναίκες αποτέλεσε ένα πρότυπο, που διέπρεψε σε ένα ανδροκρατούμενο πεδίο. Για τον κόσμο, μια δυνατή υπενθύμιση της παράδοσης στην πνευματικότητα του Ιράν, οι πολιτικοί άρχοντες του οποίου, παρά της παραδοσιακές πατριαρχικές αντιλήψεις της χώρας, αναγνώρισαν την αξιοσύνη της και την στήριξαν μέχρι τέλους. Αποτέλεσε μια μικρή γέφυρα μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, αποδεικνύοντας ότι η αγάπη για την επιστήμη και την πρόοδο του ανθρώπου ξεπερνούν θρησκευτικά και γεωγραφικά όρια καθώς και πολιτικές σκοπιμότητες. Αγαπήθηκε από τους καθηγητές της, τους μαθητές της και τους σύγχρονους της διάσημους μαθηματικούς και άφησε πίσω της την μνημειώδη της συνεισφορά στην έρευνα της δυναμικής και στην γεωμετρία των επιφανειών Riemann.